Er zit een vlieg in mijn vlaai

👉 Welkom aan onze 237 nieuwe lezers! Hier lees je elke week een verse column. Alleen goesting in de AI-hoofdpunten? Scroll dan naar beneden.

Een gedownload brein

Een vliegenbrein downloaden, kan dat? Ja, het kan. En ik heb het gedaan.

Onderzoekers brengen al jaren in kaart hoe de zenuwcellen van een fruitvlieg met elkaar verbonden zijn. Enkele weken geleden echter, presenteerde Google Research een nieuwe kaart van het zenuwstelsel van een mannelijke fruitvlieg, met meer dan 166.000 zenuwcellen.

De onderzoekers brachten het hersenweefsel laagje voor laagje in beeld. Met hulp van AI reconstrueerden ze de verbindingen tussen zenuwcellen, of neuronen. Die geven signalen aan elkaar door en helpen de vlieg haar omgeving waar te nemen en erop te reageren. Een beetje zoals AI dat doet. Of eigenlijk andersom: de neurale netwerken in AI zijn geïnspireerd op echte breinen.

En het hersennetwerk van dat vliegje? Dat is gewoon te downloaden. Dat wilde ik natuurlijk ook eens proberen. Daarbij zocht ik nog iets leuks om deze week over te schrijven. Voilà, twee vliegen in één klap.

Er zit meer in een vliegje dan je denkt

Op mijn homepage vliegt daarom een digitaal fruitvliegje rond. Voor zijn ontsnappingsreactie gebruikt het een vereenvoudigd model van een klein circuit uit eerder fruitvliegenonderzoek. Je cursor stelt naderend gevaar voor, waarop het model een vluchtreactie kan uitlokken. Ga gerust eens kijken en zie eens of je hem kunt pakken (voordat het eitjes legt).

Andere makers koppelen zulke hersenmodellen aan computerspelletjes als Minecraft en Doom. Het internet is een plaats met onmetelijke creativiteit. Love it.

Dit onderzoek dient gelukkig niet alleen om vliegen te leren gamen. De mens wil begrijpen hoe hersenen werken. Zo werken onderzoekers ondertussen ook aan complexere zenuwstelsels, bijvoorbeeld een muizenbrein.

Ik hoor je denken: “En een mensenbrein simuleren, kan dat ook?” Wel, persoonlijk zou ik niet uitsluiten dat het ooit kan. Als we blijven bijleren, onderzoek blijven financieren en de wereld ondertussen niet vergaat, dan moet het ooit lukken, toch?

Simulatievragen

En een gesimuleerd brein op een computer, is dat dan “bewust”? Of kunnen we helemaal uitsluiten dat het iets ervaart, gewoon omdat het in een computer draait?

Stel dat zo’n virtueel brein een soort bewustzijn ontwikkelt en we het in een virtuele wereld plaatsen. Met een lichaam, andere mensen, slecht weer en veel belastingen. Zou het dan weten dat die wereld gesimuleerd is?

Dat idee van een virtuele wereld is alvast minder vergezocht dan het klinkt. Makers koppelden ons gesimuleerde vliegbreintje aan Odyssey, een AI-systeem dat een interactieve wereld genereert. Daar vliegt het digitale vliegje nu rond. Kijk zelf maar eens.

Stel jij jezelf ooit de vraag: “Wat als het leven dat wij kennen al zo’n simulatie is?”

Nu, ik ben geen complotdenker, maar ik vind het wel leuk om te filosoferen over wat er mogelijk is als we technologieën die we vandaag hebben verder maximaliseren. Dat maakt het nog geen voorspelling. Maar zulke gedachte-experimenten kunnen wel interessante vragen opleveren.

Even ter verduidelijking: er is geen bewijs dat we in een simulatie leven. En waarom zou iemand trouwens zo’n wereld maken? Wel, stel dat we vandaag die technologie hadden, waarvoor zou je die dan gebruiken? Ik zou ‘m gebruiken om te onderzoeken hoe samenlevingen ontstaan of hoe mensen in de oudheid leefden.

Pre-Halloween Plot Twist: Misschien is AI in de echte wereld buiten onze simulatie volledig misgelopen, hebben ze daar de stekker uitgetrokken en testen ze nu in een afgeschermde omgeving waar het fout ging.

Terug naar de werkelijkheid

Ook buiten mijn fantasie stellen de AI-bouwers zich grote vragen. Jack Clark, medeoprichter van Anthropic (die van Claude), stelt dat volgens hem de singulariteit begonnen is. Wat bedoelt hij daarmee?

AI helpt onderzoekers om betere AI te bouwen. Die slimmere systemen kunnen vervolgens weer helpen om de volgende generatie te verbeteren. Als dat proces zichzelf blijft versterken, spreken we van recursieve zelfverbetering. Onze KritiKidz maakten daar trouwens een liedje over.

De singulariteit is het bredere idee: technologie zou zo snel vooruitgaan dat we nauwelijks nog kunnen voorspellen of begrijpen wat daarna komt. Clark ziet de eerste tekenen daarvan in hoe AI wetenschappelijk onderzoek versnelt.

Ook Sam Altman, de topman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, denkt na over wat er gebeurt als AI steeds krachtiger wordt. Want als AI haar eigen ontwikkeling versnelt, volstaat het misschien niet meer om elk nieuw model even te testen en daarna online te zetten. Wanneer moet je vertragen? Wanneer moet je stoppen? En wie mag dat beslissen?

In een interne bijeenkomst besprak hij drie scenario’s. Een internationale toezichthouder zou veiligheidsregels kunnen bewaken, naar het voorbeeld van het Internationaal Atoomenergieagentschap. Een andere mogelijkheid is dat de grootste AI-labs onder één organisatie samenwerken. Dan proberen ze samen krachtige AI te ontwikkelen, in plaats van elkaar voortdurend voorbij te steken.

Het derde scenario is minder gezellig: één bedrijf neemt dankzij zelfverbeterende AI zo’n grote voorsprong dat niemand ooit nog kan volgen. Op die manier wordt één bedrijf eigenaar van een opperbrein.

De discussie legt het dilemma bloot: iedereen wil dat deze technologie veilig wordt ontwikkeld, terwijl niemand de race wil verliezen. Over een snelheidslimiet praten is gemakkelijk. Als eerste je voet van het gaspedaal halen, blijkbaar iets minder.

Wat kan jij hier nu mee?

Af en toe wat filosoferen kan geen kwaad. Ook niet over je bedrijf of je werk. Waarom doen we wat we vandaag doen? Is dat morgen nog even waardevol? En als AI straks veel meer kan, wat zouden we dan anders willen aanpakken?

Je hoeft daarvoor niet te weten hoe de wereld er over tien jaar uitziet. Maar je mag je wel verschillende versies voorstellen. Misschien brengt zo’n gedachte je op iets dat je vandaag al kunt proberen. Even loskomen van hoe het altijd geweest is, helpt om te zien hoe het óók zou kunnen.

Vandaag dus een mix van digitale breinen, grote vragen en zotte speculaties. Of speculoosies, voor wie niet van kruiden houdt.

Zie ik je volgende week? In mijn simulatie of die van jou?

Tot vlaais!

Wouter